even echt luisteren
TUSSEN DE REGELS: GELUIDSARCHEOLOGIEDennis Aaij is luisterarcheoloog en graaft naar de essentie van geluid. Hij ontleedt de klanken die ons omringen en plaatst ze in het perspectief van filosofen en schrijvers. Vijf minuten focus op de details die aan onze aandacht ontsnappen, om zo het verhaal onder de oppervlakte te ontsluiten.
Draag bij aan het onderzoek: heb jij een geluid dat om onderzoek vraagt?Ik nodig je uit om jouw fragment met mij te delen. Als het geluid en het verhaal erachter zich ervoor lenen, vormt jouw opname de start van een volgende aflevering van Tussen de Regels.Hoe stuur je je opname in?Het fragment: Voeg je geluid als bijlage toe als Mp3-bestand (tussen de 1 en 3 minuten).De vindplaats: Vermeld je naam, waar je het geluid hebt opgenomen en wat we precies horen.De verzending: Gebruik de knop hieronder.Ik luister uit naar je inzending.
De Polyfonie van een Afvoerpijp
Aan de oever van de Langeraarsche Plassen steekt een PVC-pijp uit de wal. Half in het water, half erboven. Wie erlangs loopt, hoort een ritmisch, bijna ademend geklok. Het is een geluid dat verrast; het is te organisch voor plastic, te mechanisch voor puur natuur. Maar als we echt gaan luisteren, wie wijzen we dan aan als de dirigent van dit geluid?De ontleding van de bron
Wanneer we proberen vast te stellen waar dit specifieke geluid vandaan komt, vallen we direct in een hiërarchie van oorzaken. Het geluid dwingt ons tot een keuze:Het Water: Je kunt zeggen dat het water het geluid is. De vloeistof die de pijp in- en uitstroomt, de lucht verplaatst en de wanden raakt.De Wind: Zonder wind geen golfslag. De wind is de verre aanstichter; de onzichtbare kracht die de plas in beweging zet.Het Object: De PVC-pijp zelf. Zonder deze holle vorm zou de golfslag nauwelijks hoorbaar uiteenspatten op de oever. De pijp fungeert als klankkast, als filter, als instrument.De Interactie: Misschien ontstaat het geluid pas op de grens; in de wrijving tussen het vloeibare en het vaste, tussen de lucht die wordt weggedrukt en het water dat de leegte vult.Het Parlement van de Dingen
De socioloog en filosoof Bruno Latour zou ons waarschijnlijk corrigeren. Voor hem bestaat er geen strikt onderscheid tussen de 'natuurlijke' golven en de 'technische' pijp. Hij spreekt over het Parlement van de Dingen, waarin niet alleen mensen, maar ook objecten en natuurverschijnselen stemrecht hebben.In deze visie is de PVC-pijp geen passief voorwerp, maar een actor. De pijp doet iets: hij dwingt het water in een bepaalde vorm, hij geeft de wind een stem en hij vertaalt de beweging van de plas naar een ritmisch geklok. Het geluid is niet simpelweg een gevolg van de elementen, maar het resultaat van een actieve samenwerking tussen het water, de wind en het plastic. In die pijp aan de Langeraarsche Plassen vormen zij een tijdelijk netwerk waarin iedereen een rol speelt.Luisteren als ontleding
Met mijn ‘archeologische oor’ pas ik verschillende manieren van luisteren toe om de lagen van deze samenwerking af te pellen:Causaal luisteren: We zoeken naar de schuldige. "Dat is de pijp." We identificeren de bron, labelen het en lopen door. De werkelijkheid is hiermee voor ons 'afgevinkt'.Semantisch luisteren: We zoeken naar betekenis. Het geluid wordt een signaal of een datapunt: "Het water staat hoog," of "de wind komt uit het noordoosten."Gereduceerd luisteren: Hierbij vergeten we de pijp, de wind en de plas. We luisteren puur naar de textuur. De resonantie, de toonhoogte die verschuift naarmate de pijp voller loopt, en de 'plof' van de ontsnappende lucht.De vraag die overblijft
Als we het geluid zo ontleden, blijft de vraag: waar stopt de natuur en begint de techniek? Volgens Latour is dat onderscheid kunstmatig. De PVC-pijp is een menselijk artefact, maar in de dialoog met de elementen wordt hij onderdeel van een groter, hybride systeem. Het geluid is een toevallige ontmoeting tussen infrastructuur en elementen, die pas echt 'bestaat' op het moment dat wij besluiten niet alleen te horen, maar ook te luisteren.
Ga je mee op luister-expeditie?Naast de podcast organiseer ik wandelingen en workshops waarin we de diepte in gaan. Schrijf je in voor de nieuwsbrief, dan laat ik je weten wanneer er nieuwe data bekend zijn om samen het verhaal onder de oppervlakte te ontsluiten.
Luisteren. Vertragen. Zijn.